+670 77340564 — info@lauhata-liquica.suku.tl

CASA VIDA FO FORMASAUN BA KOMUNIDADE SUKU LAUHATA

23 Jul 2026
Administradór
Lideransa Komunitariu no Komunidade suku Lauhata hamutuk ho formador husi Casa Vida; foto husi Ekipa SISD Suku Lauhata.

Lauhata: ─16/07/2026, Lideransa Komunitariu Suku Lauhata hamutuk ho komunidade tuir Formasaun kona ba saude inan no oan iha familia liu-liu iha programa planeamentu familiar, oinsá atu hatene no kuñese kona ba espasu husi planeamentu familiar nian no fasilita husi Casa Vida. Liu husi formasaun ida ne’e mos atu fo konhesimentu ba komunidade sira atu hadaet ba komunidade sira ne’ebe iha area rural atu hetan informasaun.

Ho intervista badak ne’ebe SSID suku Lauhata foti husi formador Madalena de Fátima da Conceição Sarmento hateten katak, objetivu prinsipal husi Casa Vida mak atu fo kuidadu ba labarik sira no iha mos inisiativa, no hetan suporta husi NGO balun atu hodi fo Formasaun no treinamentu saude ba komunidade sira kona ba planeamentu familiar liu liu ba risku ba inan no oan sira nebe partus iha ospita no parte saude fisiku nian, no liu husi formasaun ida ne’e bele hasae komunidade sira nia koinesementu liu liu ba saude.

Nomos formador Leonia Ximenes, haktuir katak Objetivu segundu mak atu aumenta konhesementu ba mortalidade ne’ebe agora sae maka’as iha ita nia rain, nomos ba labarik sira ne’ebe isin rua sedu ho ida ne’e mak ami mai atu sosializa ka formasaun hodi nune’e bele hamenus kazu husi isin rua sedu no kazu mortalidade.

Ami nia programa ne’e laos perkore iha deit ba suku ne’ebe ami identifika maibe ami perkore iha suku teritoriu Timor laran tomak hodi fo treinamentu ba komunidade sira, laos ami ba fo treinamentu ba suku ne’ebe ami identifika risku deit, liu-liu komunidade sira ne’ebe iha area rural oinsá mak sira bele hakbesik-an iha fasilidade saude hodi hetan informasaun ka halo tratamentu ’’katak Madalena’’.

’’Bazeia ba topiku ne’ebe ohin ita fahe ba malu atu fo hanoin ba inan aman sira kona ba Planeamentu Familiar atu prevene moras hadaet husi relasaun seksual, prevene isin rua sedu nomos atu prevene isin rua ne’ebe la-ho planu.’’ Lia menon Leonia Ximenes.

Tuir komunidade ne’ebe partisipa iha Formasaun refere Filomena dos santos Soares, hateten katak’’tuir hau nia hanoin informasaun ne’ebe hetan husi Casa da Vida informasaun ne’e importante tebes no diak ba komunidade atu hamenus ba labarik sira ne’ebe minor idade labele isin rua sedu no inan isin rua la ho planu.’’ Nomos Tuir partisipante Natatalino Correia da Costa, haktuir katak ’’ hau hanoin katak informsasaun ne’ebe husi Caza da Vida espalla ona informasaun ba Suku Lauhata liu-liu kona ba planeamentu familiar oinsá atu fo espasu ba ita nia parseiru rai oan ka hahoris oan labele fo impaktu ba ekonomia, nomos formasaun sira relevante tebes mai ami sira ne’ebe mak sei joven oinsá mak atu halo relasaun seksual no prevensaun ba mane sira tenki uza kondom atu nune’e la bele mosu moras MHRS (Moras Hadaet Relasaun Seksual) ho ita nia parseiru.’’

Alende ida ne’e mos Xefe suku Lauhata mos haten katak apresia no agradese ba Casa da Vida tanba mai fahe ona informasaun kona ba saude nian refere liu ba Planeamentu Familiar, ita haree ba topiku interesante atu kapasita ita nia-an hodi moris saudavel iha sosiedade. Ho topiku lima (6) mak hanesan;

  1. Higiene pesoal
  2. Planeamentu Familiar
  3. Saude Reprodutiva
  4. Abortus
  5. Nutrisaun no
  6. Malnutrisaun

Ohin hau sente katak partisipante sira kontenti liga liu ba iha saude reprodutivu ho Planeamentu Familiar ne’ebe maka dala barak iha uma kain ka fen-laen Pratika dala ruma balu hakarak no balun lakohi, liu husi Formasaun ida ne’e ema bele hatene nia vantajen no des-vantajen. Liu-liu saude reprodutivu ligadu inan ho bebe mate kada tinan ita asiste iha media, atu nune’e familia iha uma kain ida-idak bele kuidadu no bele hatene dalan oinsá atu prevene atu labele akontese tan ba familia uma kain sira hotu.’’ Nomos Xefe Suku Lauhata apela ba komunidade liu-liu partisipante sira nafatin tau atensaun liu ba saude pesoal no saude familia nian ba moras hirak ne’ebe maka sai risku tebes ita nia moris.

Hakerek Nain            : Ekipa SISD Suku Lauhata

Editor                         : Francisco dos Santos

 

Publika iha :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *