Kuarta feira, 28 /10/ 2026_ Lideransa Suku Lauhata akompanha Ekipa husi Gabinete SEDL hala’o estudu kona ba projetu infraestrutura sira ne’ebe jere husi Programa Nasional Dezenvolvimentu Suku (PNDS) no Planu Dezenvolvimentu Integradu Munisípal (PDIM) iha ne’ebe aktividade ida ne’e ne’e hanesan indikador ba planu SEDL nian ba tinan 2026 nian.

Ekipa Gabinete SEDL hamutuk ho lideransa komunitariu, PNDS Postu Administrativa Bazartete nomos Ops Suku. Foto SISD Lauhata
Estudu ida ne’e nia objetivu atu avalia efisiensia no impaktu sosiál, ekonomiku, Ambiental no institusional, husi implementasaun husi projetu infraestrura no inkluzaun sosiál husi projetu infraestrutura baziku selesionadu ne’ebe kompleta ona durante tinan 2023 no 2024 iha area urbana no rurál balun, iha teritóriu Timor Leste nian. Entretantu, Projetu infraestrutura ne’ebe hili atu hetan avaliasaun Random mak projetu estrada, projetu irigasaun, projetu be’e mos no projetu konstrusaun Merkadu lokál.
Nune’e mos finalidade husi estudu ida ne’e atu fornese rekomendasaun Pratika hodi konsidera hanesan lisaun ida atu hadi’a planeamentu, implementasaun, manutensaun, no monitorizasaun ba Programa Nasional Dezenvolvimentu Suku (PNDS) no Planu Dezenvolvimentu Integradu Munisipál (PDIM) iha futuru.

Ekipa Gabinete Sekretariadu Estadu Dezenvolvimentu Lokál (SEDL) hamutuk ho xefe Suku, Observa direita ba tanki rezervatóriu iha Aldeia Pissu-Lete, Suku Lauhata, Postu Administrativu Bazartete, Munisípiu Liquiça. (Foto Ekipa SISD Lauhata)
Tuir Intervista badak ne’ebe SISD Lauhata foti husi Xefe Suku katak ” hau agradese ba Ekipa Sekretariu Estadu Dezenvolvimentu Lokál (SEDL) ne’ebe hili suku Lauhata, Aldeia Pissu-Lete, hodi halo estudu impaktu ka mudansa husi Programa Nasional Dezenvolvimentu Suku (PNDS), no konstrusaun ba Sistema gravitasaun be’e mos iha Aldeia Pissu-Lete ne’ebe implementa husi Programa PNDS ba tinan 2024 nian, husi estudu ida ne’e atu halo avaliasaun katak hodi hare’e impaktu mudansa programa PNDS nian liu-liu ba kanalizasaun Sistema be’e mos iha Aldeia Pissu-Lete, ita hatene katak iha Aldeia ida ne’e tinan hirak liu ba kotuk komunidade susar tebes asesu ba be’e mos ho diak nomos komunidade sira la’o buka be’e ho distansia ne’ebe do’ok tebes hodi asesu ba be’e mos. Entaun iha tinan 2022 ita hahu halo planu hamutuk ho Xefe Aldeia sira iha Suku hodi tau preioridade ba Programa rehabilitasaun ba be’e mos iha tinan 2024 ita realiza konsege finaliza duni obra mak hanesan tanki rezervatoriu ida nomos Pontunariu (5) ne’ebe fornese ba uma kain kuaze 50 resin. Implementasaun iha tinan rua (2) liu ba ohin loron ita hare’e katak be’e sei la’o diak komunidade sira sei asesu hela ba be’e mos maibe ita haree mos katak iha dezafiu bo’ot ne’ebe sira hasoru maka iha tempu bai loron volume be’e komesa menus kada familia sira jere atu kuru kuaze loron rua ka tolu mak sira ba kuru ka asesu ba be’e mos. Husi estudu ida ne’e avalia katak iha ona mudansa, uluk komunidade aldeia Piss-Lete sira susar tebes ba be’e mos, be’e atu haris ba labarik sira dala ruma araska dala ruma labarik sira ba eskola ho foer nomos komunidade balun sira nia saneamentu la dun mos ka saudavel, maibe depois ita halo intervensaun hodi dada be’e mos ita hare’e iha mudansa oitoan; labarik sira bele haris loron-loron, uma kain balu Pratika higiene ho diak iha ona haris fatin no sentina fatin maibe balun sidauk iha haris fatin no sentina fatin maibe ita nafatin fo hanoin nafatin ba komunidade atu bele Hadia sira nia sintina fatin. Iha estudu ka avaliasaun ne’e mos hau hanesan Xefe Suku lamenta tebes ho orsamentu ba PNDS nia tanba tinan hirak liu ba kotuk hahu husi tinan 2024-2026 agora kada suku ami hetan osan montante ne’ebe bo’ot 33,000,00 ba leten maibe tinan rua ikus ne’e ita hasoru problema ida mak osan ne’ebe preve mai PNDS Suku Lauhata ho montante deit 29,000,00 maibe ida ne’e hanesan rekomendasaun ida ba Ministeiru Estatal liu husi Sekretariu Estadu Dezenvolvimentu Lokál (SEDL) ami hakarak Preve Programa PNDS mai suku Lauhata tenki Mantein hanesan uluk.”
Hakerek Nain : Ekipa SISD Suku Lauhata
Editor : Francisco dos Santos

Leave a Reply