BELEZA PELILA

Pelila mak fatin potensia turístiku lokál ne’ebé koñesidu iha Suku Lauhata, Postu Bazartete, Munisípiu Liquiça. Pelila lokaliza iha aldeia Raucasa nian ne’ebé nia beleza natural atrai tebes visitante sira, bainhira liu iha fatin refere.
Bainhira ita liu iha inur Pelila nian, iha tempu dader ita asiste loro-matan mosu iha parte lorosa’e nian, no iha meiu dia ita sente anin nia fresku no iha lorokraik ita asiste loro matan nia mout iha parte loromonu.
Husi Pelila nia leten, visitante sira mós bele explora tasi nia azúl, no laloran tasi baku ba mai ho lian natural, akompaña ho anin ne’ebé ho neneik. Husi inur Pelila, ita bele hateke besik ba illa Alor no illa Ataúro.
Ho potensia turístiku ne’ebé iha, bele sai oportunidade ba komunidade indijena atu hala’o sira nia atividade negósiu.
Istórikamente, inur Pelila nia naran mai husi dialetu lokál tokodede nian, ne’ebé mai kedas desde tempu bei-ala sira nian katak, “Pe’o Le Ila” ka “Husi Le’et”. Signifika, inur Pelila mak odata-matan ba narureza. Maibé molok atu to’o ba inur Pelila, visitante sira sei liu husi fatin lulik tolu ne’ebé haleu inur Pelila. Fatin lulik tolu ne’e husi parte leste ho naran Dona Maria, ho Hatu Taka Mata no parte oeste naran Rae Rahu Nuba.
Iha Dona Maria, iha gruta Ave Maria ne’ebé inaugura ona iha tinan… Iha gruta ne’e, ema barak sempre halo orasaun, bainhira liu iha fatin ne’e. Enkuantu Rae Rahu Nuba, iha desertu ka rai henek ne’ebé furak los. Rai henek ne’e mós nu’udar rekursu natural ba povu Suku Lauhata.
PROBLEMA
- Komunidade menus koñesementu kona-bá oinsá jere fatin turizmu;
- Komunidade kontinua husik livre animal iha fatin públiku;
- Laiha lixeira públiku halo vizitante sira soe foer arbiru;
- Menus konsiénsia komunidade hodi estraga fasilidade públiku;
- Sunu rai no tesi ai arbiru.
SOLUSAUN
- Kria regra hodi regula komunidade labele tesi ai, labele soe foer arbiru no labele husik arbiru animal hakiak iha fatin públiku;
- Konserva meiu ambiente no hadomi natureza;
- Fó formasaun ba komunidade lokál sira kona-bá oinsá jere fatin turismu lokál;
- Presiza apoiu husi Governu no parseiru sira.
REKOMENDASAUN
- Rekomenda ba Governu no parseiru sira, autoriedade lokal no komunidade atu servisu hamutuk hodi desenvolve fatin turismu Pelila;
- Komunidade lokal mós presiza partisipa ativamente iha atividade konservasaun hodi mantein ambiente moos no saudável ba fatin turismu refere;
Hakerek: Ekipa Formadór no Jornal Parede Dijitál Suku Lauhata
Revisaun: Ekipa Formador JPD DNDM SEKOMS

Leave a Reply